Overpeinzingen

Van toen en nu

Het overvalt me meestal als ik de legende van het spookschip hoor. Als ik in een oud pannenkoekenhuis met houten balkenplafond en flakkerende kaarsen ben. Soms ook als ik wakker word uit een vreemd realistische droom, en wankelend weer voet aan wal zet.

Het zijn momenten waarop het verleden over het heden spoelt, waarop de zeventiende eeuw als een golf door de dijken van het heden breekt. Onstuitbaar, razend als sissend en schuimend zeewater, strelend en dan weer geselend, langs de boeg van een grote driemaster, opdoemend uit de schimmige mist van lang vervlogen tijden.

Ik sta op het bakdek en kijk omhoog naar een wolkenlucht die in mijn tijd slechts een geschilderde herinnering is, alleen nog recht van bestaan heeft op de doeken van de oude Hollandse meesters. Maar nu! Nu giert de wind weer langs de klapperende zeilen rond de fokkemast. Ze danst met de wapperende vlaggen van patria. Het water vlijt zich tegen de eiken scheepsromp, nu en dan brullend als de rode leeuw op het galjoen. De hoge noten van de zeemeeuwen begeleiden het bassende, krakende hout diep in de buik van het schip, terwijl de wind moeiteloos het onophoudelijke geroep van de mannen dempt. De scheepsbel klinkt. Een lijk gaat overboord.

Ik ruik die ene geur. Het is een curieus mengsel, stoffig maar rijk, en door de eeuwen heen nauwelijks in kracht afgenomen. Het is het vet van eenige olielampen, walmende pruimtabak, nagelen ende canneel. Het dagelijcx vuur van de onwelriekende smeerkaarsen, de verschaalde dranck in de herbergen ende tapperijen. Het scharlaeken bloed van mensch en dier. De met lapzalf geteerde touwen van het groote schip, haer met harpuis bewerkte masten, de ratten en het kielwater, brandend cruijt, verweerde soldijboecken, de geur vant soute water en haer verhaelen ende legenden. Het is de geur uijt d’oude Republiek.

Ik ruik haar. Ik voel haar. Ik ruik en voel haar in het heden, vier eeuwen later.